Park Konstytucji 3 Maja to zespół parkowy w południowej części Białegostoku, którego formowanie datuje się na przełom lat 1920–1930. Park powstał na terenie dawnego Lasu Zwierzynieckiego, kiedyś miejsca łowów rodu Branickich. Centralną osią kompozycyjną jest szeroka aleja spacerowa przecinająca park i łącząca kilka rond widokowych.
Historia
Przed II wojną światową obszar ten nazywano Parkiem Miejskim 3 Maja. Projekt modernistycznego układu opracował J.B. Rybołowicz. W 1935 roku rozebranie zajezdni tramwajowej utworzyło perspektywę łączącą teren parku z powstającą wtedy zabudową miejską i z sąsiednimi ogrodami miejskimi.
Po wojnie zieleń otrzymała nazwę Park Zwierzyniec. Park wpisano do rejestru zabytków pod numerem A-138 w dniu 30 grudnia 1986 r. Obecną nazwę Parku Konstytucji 3 Maja nadano w roku 2009.
Co znajduje się w parku?
Środkową część parku zajmuje reprezentacyjna aleja spacerowa z trzema rondami ułożonymi na osi widokowej. W parku stoją pomniki, są obiekty kultury i niewielkie zoo. Na terenie zlokalizowano także instytucje muzyczne, które w różnych formach działają w mieście od połowy XX wieku.
Pomnik 42 Pułku Piechoty
Na pierwszym rondzie osi parkowej znajduje się pomnik poświęcony 42 pułkowi piechoty, odsłonięty 30 listopada 1930 r. Autor pierwotnej rzeźby, Jakub Juszczyk, nazwał dzieło "Jeszcze Polska nie zginęła"; rzeźba przedstawia alegorię walki i ratunku rannego żołnierza. Pomnik został zniszczony wiosną 1940 r. z rozkazu NKWD. Zrekonstruowali go Krzysztof Gąsowski i Krzysztof Jakubowski; ponownie odsłonięto go 3 maja 1997 r.
Pomnik Konstytucji 3 Maja
Pomysł zielonego pomnika zrealizowano w 1921 r. z okazji 130. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Kompozycję tworzą trzy dęby posadzone na niewielkim wzgórzu, otoczone okręgiem jedenastu drzew lipowych i połączone pięcioma alejkami. W kwietniu 2007 r. porządkowano to miejsce, dosadzono brakujące drzewa i ustawiono tablicę pamiątkową; honorowy patronat nad pracami objął Ryszard Kaczorowski, a koordynatorem przedsięwzięcia był ówczesny prezydent miasta.
Cmentarz wojskowy
Na terenie parku znajduje się cmentarz wojskowy z pochówkami żołnierzy z różnych konfliktów i formacji. Spoczywają tam żołnierze Wojska Polskiego polegli w okresie I i II wojny światowej, żołnierze armii radzieckiej, a także funkcjonariusze KBW, milicji i członkowie miejscowego ruchu oporu. Na cmentarzu stoi projektowany przez Jarosława Giryna ołtarz odsłonięty w 1932 r., symboliczna mogiła ofiar Katynia oraz płyta Grobu Nieznanego Żołnierza z 1920 r., po wojnie przeniesiona z Rynku Kościuszki.
Opera i Filharmonia
Państwowa Orkiestra Symfoniczna działa od 1953 r. W 1974 r. uzyskała status filharmonii, a dwa lata później przeniesiono ją do nowej siedziby na terenie parku z profesjonalną salą koncertową. W związku z planami utworzenia narodowej instytucji kultury powstał nowy gmach Opery i Filharmonii Podlaskiej zrealizowany w latach 2006–2012.
Akcent ZOO
Na terenie parku funkcjonuje niewielkie zoo. W kolekcji zwierząt wymieniane są m.in. niedźwiedź, dziki, żubry i konie oraz inne gatunki utrzymywane w ramach tej ekspozycji.
Przyroda i siedliska leśne
W drzewostanie parku dominują grab pospolity, dąb szypułkowy, sosna zwyczajna i brzoza brodawkowata. Wśród gatunków wtórnych występują też jesion wyniosły, wiąz pospolity, osika i modrzew polski. W kompleksie rozpoznaje się trzy typy siedliskowe lasu: las świeży, las mieszany świeży oraz las wilgotny.
Las świeży
Las świeży zajmuje największą część obszaru i tworzą go głównie dąb, wiąz, jesion i brzoza z liczną domieszką graba. Przeważają drzewa w wieku około 35–50 lat; starsze graby mają 70–80 lat i miejscami są porażone przez huby. Runo leśne tworzą gatunki takie jak marzanka wonna, zawilec gajowy i żółty, gajowiec, podagrycznik, fiołek leśny, jaskier rozłogowy oraz kuklik pospolity.
Las mieszany świeży
W części południowej występuje las mieszany świeży, w którym przeważa sosna zwyczajna w wieku 35–50 lat. Obserwuje się zanik pędu głównego i zniekształcenia koron u niektórych sosen. Towarzyszą im dąb i grab, a w runie pojawiają się dąbrówka rozłogowa, szczawik zajęczy oraz gwiazdnica gajowa.
Las wilgotny i rezerwat
Las wilgotny porastają olsza czarna, brzoza i sporadyczne drzewa liściaste jak jesion czy wiąz. Runo tego typu lasu tworzą niecierpek pospolity, pokrzywa zwyczajna, kuklik pospolity i wiązówka błotna. Rezerwat przyrody Las Zwierzyniecki powołano rozporządzeniem ministra w 1996 r.; w obrębie rezerwatu zachodzi naturalne odnawianie lasu, a podszyt tworzą krzewy takie jak kalina koralowa, porzeczka czarna, dereń i trzmielina.
W całym kompleksie widoczny jest spadek kondycji gatunków iglastych i brak naturalnego odnawiania sosny, co wpływa na skład gatunkowy lasu.
Informacje praktyczne
- Adres: 15-227 Białystok — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (2 697 opinii)
